Wenen, 1790 — de serene perfectie van de Klassieke tijd

Van het bruisende heden stappen we ruim twee eeuwen terug, naar het keizerlijke Wenen. Soave sia il vento komt uit Così fan tutte, de opera die Wolfgang Amadeus Mozart in 1790 schreef voor het Weense Burgtheater.

Wenen was in die jaren de muzikale hoofdstad van Europa: de stad van het keizerlijk hof, van de grote operahuizen, van een muziekcultuur op haar hoogtepunt. En het was de eeuw van de Verlichting — van het vertrouwen dat rede, evenwicht en helderheid de wereld konden ordenen. Terwijl Frankrijk in datzelfde jaar wegzonk in de chaos van de Revolutie, componeerde Mozart in Wenen muziek van volmaakte balans en sereniteit.

Soave sia il vento is daar het zuiverste voorbeeld van. Drie mensen staan aan de kade en kijken een schip na. Ze zingen een zegen voor wie wegvaart: laat de wind zacht zijn, laat de zee kalm, laat alles je gunstig gezind zijn. De drie stemmen vlechten zich in elkaar als golfslag; het hele orkest lijkt mee te ademen met de zee. Het is misschien wel de mooiste muziek die ooit voor een afscheid is geschreven.

En toch schuilt er een dubbele bodem onder die schoonheid — en juist dat maakt het zo typisch Mozart. Così fan tutte is een komisch, licht cynisch spel over de breekbaarheid van de liefde. Het afscheid op het toneel is niet oprecht: de twee mannen veinzen hun vertrek, als onderdeel van een weddenschap om te zien of hun geliefden trouw zullen blijven. De muziek meent elke noot van haar tederheid. De situatie eronder is enkel toneelspel.

Die spanning — volmaakte schoonheid boven een spel van schijn — geeft dit trio zijn onweerstaanbare glans. U hoort drie minuten van bijna onaardse rust. Geniet ervan zonder argwaan; de ironie laten we aan Mozart.